SHRF เผยข้อมูลเหมืองตะกั่วขนาดใหญ่ในรัฐฉาน ปล่อยของเสียลงลำน้ำสาขาแม่น้ำรวก กระทบชุมชนและสิ่งแวดล้อมข้ามพรมแดน

มูลนิธิสิทธิมนุษยชนไทใหญ่ (Shan Human Rights Foundation: SHRF) เผยแพร่ข้อมูลผ่าน Facebook เกี่ยวกับสถานการณ์เหมืองแร่ตะกั่วขนาดใหญ่ในเมืองโก ทางตอนเหนือของเมืองท่าขี้เหล็ก รัฐฉาน ประเทศเมียนมา ซึ่งมีรายงานการปล่อยสารพิษและน้ำเสียจากกระบวนการทำเหมืองลงสู่ลำน้ำตุน หนึ่งในลำน้ำสาขาของแม่น้ำรวกที่ไหลเลียบชายแดนไทย ก่อนจะไหลลงสู่แม่น้ำโขงบริเวณสามเหลี่ยมทองคำ

รายงานของ SHRF ลงวันที่ 21 ตุลาคม 2569 ระบุว่า เหมืองดังกล่าวดำเนินงานโดยบริษัท แสงหน่อ ไมน์นิ่ง (Sein Naw Mining Company) ซึ่งมีการทำเหมืองแร่ตะกั่วตั้งแต่ปี 2564 โดยพื้นที่เหมืองมีการขยายตัวอย่างต่อเนื่อง ทั้งการขุดเจาะอุโมงค์ใต้ดิน การบดแร่ และการใช้สารเคมีในกระบวนการสกัดแร่ ขณะที่แร่ตะกั่วส่วนหนึ่งถูกขนส่งผ่านด่านชายแดนเข้าสู่ประเทศไทย

รายงานยังระบุถึงข้อร้องเรียนของชุมชนในพื้นที่ โดยเฉพาะชาวอาข่า ลาหู่ และไทใหญ่ ซึ่งอาศัยอยู่ตามแนวลำน้ำตุน พบปัญหาน้ำเสียและตะกอนจากเหมืองไหลลงสู่แหล่งน้ำ มีรายงานการตายของปลาและสัตว์น้ำ รวมถึงวัว ควาย และหมูที่บริโภคน้ำจากลำน้ำ นอกจากนี้ ชาวบ้านยังรายงานปัญหาผลกระทบต่อสุขภาพและการดำรงชีวิต ตลอดจนความกังวลเกี่ยวกับการปนเปื้อนของสารตะกั่วและโลหะหนักในสิ่งแวดล้อม

SHRF ยังตั้งข้อสังเกตเกี่ยวกับการดำเนินงานของเหมืองที่อาจไม่สอดคล้องกับเงื่อนไขใบรับรองการปฏิบัติตามเกณฑ์ด้านสิ่งแวดล้อม (Environmental Compliance Certificate: ECC) ทั้งในประเด็นการขยายพื้นที่ทำเหมือง การขุดเจาะอุโมงค์ใต้ดิน และการติดตามตรวจสอบคุณภาพน้ำ อากาศ และเสียง ซึ่งตามเงื่อนไขที่ระบุไว้ บริษัทต้องติดตามและรายงานผลต่อหน่วยงานที่เกี่ยวข้องทุก 6 เดือน รวมถึงเปิดเผยข้อมูลต่อสาธารณะ

อีกประเด็นที่น่าจับตามองคือ ข้อมูลจากด่านศุลกากรแม่สายที่ SHRF นำเสนอ ซึ่งระบุว่าประเทศไทยเริ่มนำเข้าแร่ตะกั่วจากเมืองโกตั้งแต่เดือนมิถุนายน 2566 และมีการนำเข้าอย่างต่อเนื่อง โดยปริมาณสูงสุดเกือบ 4,000 ตันในเดือนกุมภาพันธ์ 2569 ขณะที่ข้อมูลการส่งออกของไทยยังสะท้อนบทบาทของประเทศไทยในฐานะเส้นทางผ่านของแร่ตะกั่วไปยังประเทศอื่น

สถานการณ์ดังกล่าวสะท้อนให้เห็นถึงความเชื่อมโยงของปัญหาการทำเหมือง ทรัพยากรธรรมชาติ สุขภาพของประชาชน และห่วงโซ่การค้าแร่ที่ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงภายในเขตแดนประเทศใดประเทศหนึ่ง โดยเฉพาะพื้นที่ลุ่มน้ำที่เชื่อมโยงชุมชนทั้งสองฝั่งชายแดน

การเปิดเผยข้อมูลครั้งนี้จึงเป็นประเด็นสำคัญที่ควรได้รับความสนใจจากหน่วยงานภาครัฐ ภาคประชาสังคม ผู้เกี่ยวข้องกับการค้าแร่ และประชาชนทั่วไป เพื่อให้เกิดการตรวจสอบข้อเท็จจริง การติดตามคุณภาพสิ่งแวดล้อม และการคุ้มครองสิทธิของชุมชนที่ได้รับผลกระทบ

อ่านรายงานฉบับเต็ม: มูลนิธิสิทธิมนุษยชนไทใหญ่ (SHRF) เผยแพร่เมื่อวันที่ 21 ตุลาคม 2569

ภาพจาก Shan Human Rights Foundation: SHRF