ย้อมผ้า...คืนชีวิตให้ภูเขา

โรงเรียนทอผ้าฟื้นฟูชีวิตและธรรมชาติชุมชน ชวนเรียนรู้การย้อมสีธรรมชาติจากผืนดินและภูมิปัญญาชุมชน

โรงเรียนทอผ้าฟื้นฟูชีวิตและธรรมชาติชุมชน เปิดรับสมัครผู้สนใจเข้าร่วมกิจกรรมเรียนรู้และปฏิบัติการ “ย้อมผ้า...คืนชีวิตให้ภูเขา” ระหว่างวันที่ 24-25 ตุลาคม 2569 ณ ศูนย์ทอผ้าต่อต้านเหมืองแร่ ตำบลเขาหลวง อำเภอวังสะพุง จังหวัดเลย เพื่อชวนผู้เข้าร่วมทำความเข้าใจความสัมพันธ์ระหว่างธรรมชาติ วิถีชีวิต ภูมิปัญญาท้องถิ่น และการฟื้นฟูพื้นที่ที่ได้รับผลกระทบจากการทำเหมืองทองคำ ผ่านกระบวนการเรียนรู้การย้อมสีธรรมชาติ

กิจกรรมครั้งนี้ไม่ได้เป็นเพียงการเรียนรู้วิธีสร้างสีสันบนผืนผ้า แต่เป็นการชวนกลับไปทำความเข้าใจว่า กว่าสีหนึ่งสีจะปรากฏบนผืนผ้าฝ้าย ต้องอาศัยทั้งภูเขา ลำห้วย ผืนป่า พืชท้องถิ่น และภูมิปัญญาของผู้คนในชุมชน

จากภูเขาที่ถูกทำลาย สู่การตามหาสีสันที่ยังหลงเหลือ

พื้นที่ตำบลเขาหลวง อำเภอวังสะพุง จังหวัดเลย เป็นพื้นที่ที่ชุมชนได้รับผลกระทบจากการทำเหมืองแร่ทองคำมายาวนาน โดยบริษัททุ่งคำเริ่มประกอบกิจการเหมืองทองคำในพื้นที่ภูซำป่าบอนและภูทับฟ้าในปี 2549 ก่อนที่ชาวบ้านใน 6 หมู่บ้านรอบเหมืองจะรวมตัวกันติดตามปัญหาผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อม สุขภาพ และวิถีชีวิต และก่อตั้ง “กลุ่มฅนรักษ์บ้านเกิด 6 หมู่บ้าน” เพื่อปกป้องทรัพยากรธรรมชาติและสิทธิของชุมชนตั้งแต่ช่วงแรกของการทำเหมือง

ตลอดระยะเวลาหลายปี ชุมชนได้ต่อสู้เรียกร้องให้ยุติการทำเหมืองและให้มีการฟื้นฟูพื้นที่อย่างมีส่วนร่วม จนเหมืองหยุดประกอบกิจการ และการต่อสู้ของชุมชนได้เดินทางมาสู่ช่วงสำคัญอีกด้านหนึ่ง คือ การฟื้นฟูบ้านเกิดของตนเอง

ในปี 2565 กลุ่มฅนรักษ์บ้านเกิดฯ เริ่มขับเคลื่อนกระบวนการฟื้นฟูภาคประชาชนด้วยการลงมือฟื้นฟูพื้นที่ สร้างโรงเพาะชำ และทดลองปลูกพืชท้องถิ่นในพื้นที่ที่ได้รับผลกระทบจากมลพิษโลหะหนัก โดยย้ำว่าการฟื้นฟูไม่ควรจำกัดอยู่เพียงการแก้ปัญหาทางเทคนิค แต่ต้องครอบคลุมถึงเศรษฐกิจ สังคม วัฒนธรรม และความสัมพันธ์ของผู้คนกับธรรมชาติด้วย

ปัจจุบันการฟื้นฟูยังคงดำเนินต่อไป โดยชุมชนยังผลักดันให้ประชาชนมีส่วนร่วมในทุกขั้นตอนของการฟื้นฟูพื้นที่เหมืองทองคำ และจัดทำข้อเสนอ “แผนฟื้นฟูภาคประชาชน” ที่ครอบคลุมทั้งการกำจัดมลพิษ การฟื้นฟูสุขภาพ ระบบนิเวศ เศรษฐกิจ สังคม วัฒนธรรม และศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ของคนในชุมชน

“ต่ำหูกสู้เหมือง” เมื่อการทอผ้ากลายเป็นส่วนหนึ่งของการฟื้นฟู

หนึ่งในมิติสำคัญของการฟื้นฟู คือการนำภูมิปัญญาและวัฒนธรรมของชุมชนกลับมาเชื่อมโยงกับธรรมชาติอีกครั้ง

สีสันบนผืนผ้าฝ้ายของกลุ่ม “ต่ำหูกสู้เหมือง” จึงไม่ได้เป็นเพียงงานหัตถกรรม หากแต่สะท้อนความสัมพันธ์ระหว่างผู้คนกับผืนดิน แหล่งน้ำ และพืชพรรณในท้องถิ่น

เมื่อภูเขาถูกระเบิดเปิดหน้าดิน เมื่อระบบนิเวศและแหล่งน้ำได้รับผลกระทบจากการทำเหมือง ความหลากหลายของพืชและทรัพยากรที่เคยเป็นส่วนหนึ่งของวิถีชีวิตก็ได้รับผลกระทบตามไปด้วย

กิจกรรม “ย้อมผ้า...คืนชีวิตให้ภูเขา” จึงเกิดขึ้นจากความตั้งใจที่จะชวนผู้คนกลับไปสำรวจความสัมพันธ์เหล่านี้อีกครั้ง ผ่านสิ่งที่ยังหลงเหลืออยู่ในผืนดินและภูมิปัญญาของชุมชน

ผู้เข้าร่วมจะได้เดินสำรวจระบบนิเวศ เรียนรู้พืชและสมุนไพรท้องถิ่นที่สามารถนำมาใช้สร้างสีสัน เช่น ต้นเอ็นหม่อน เบือก และใบตองโขบ บริเวณภูทับฟ้า ภูซำป่าบอน และภูหนองป่าเลา พร้อมเรียนรู้ถิ่นที่อยู่และความสัมพันธ์ของพืชเหล่านี้กับระบบนิเวศในพื้นที่

นอกจากนี้ ยังจะได้ฟังเรื่องราวจาก คุณยายนักต่อสู้เพื่อสิทธิมนุษยชน เรียนรู้ประวัติศาสตร์การต่อสู้ของชุมชนเพื่อปกป้องบ้านเกิดและยุติการทำเหมือง รวมถึงทำความเข้าใจแนวคิดการฟื้นฟูพื้นที่จากมุมมองของชุมชนและหลักการฟื้นฟูในระดับสากล

ก่อนจะกลับมาลงมือปฏิบัติจริง เรียนรู้กระบวนการล้างและย้อมฝ้ายด้วยสีธรรมชาติ รวมถึงการย้อมและล้างผ้าในลำห้วยตามวิถีที่คนในชุมชนเคยทำกันมา

จาก “การย้อมผ้า” สู่ “การคืนชีวิตให้ภูเขา”

สำหรับชุมชน การฟื้นฟูหลังเหมืองไม่ใช่เพียงการทำให้พื้นที่กลับมามีสภาพทางกายภาพที่ดีขึ้นเท่านั้น แต่ยังหมายถึงการฟื้นฟูความสัมพันธ์ระหว่าง คนกับคน คนกับธรรมชาติ และชุมชนกับบ้านเกิด

การกลับมาหาสีจากพืชพื้นถิ่น การทอผ้า และการถ่ายทอดภูมิปัญญาจากคนรุ่นหนึ่งไปสู่อีกรุ่นหนึ่ง จึงเป็นอีกหนึ่งกระบวนการที่ช่วยรักษาความทรงจำและฟื้นฟูวัฒนธรรมของชุมชนควบคู่ไปกับการฟื้นฟูระบบนิเวศ

เพราะสำหรับคนที่นี่ “สีของผ้า” ไม่ได้เกิดขึ้นจากเพียงพืชหนึ่งต้น แต่เกิดจากภูเขา ลำห้วย ผืนป่า และชีวิตของผู้คนที่ผูกพันกับพื้นที่แห่งนี้

และครั้งนี้ พวกเขาจึงอยากชวนทุกคนมาร่วมกันตามหาสีสันเหล่านั้นอีกครั้ง

ย้อมผ้า...คืนชีวิตให้ภูเขา

รายละเอียดกิจกรรม

วันที่: 24-25 ตุลาคม 2569
สถานที่: ศูนย์ทอผ้าต่อต้านเหมืองแร่ ต.เขาหลวง อ.วังสะพุง จ.เลย
รับสมัคร: ตั้งแต่วันนี้ - 15 ตุลาคม 2569
จำนวน: รับเพียง 6 คน

ติดตามรายละเอียดเพิ่มเติมที่ เฟซบุ๊ค กลุ่มตำหูกบ้านนาหนองบง - สู้เหมือง

สมัครเข้าร่วมกิจกรรม:
แบบฟอร์มสมัครเข้าร่วมกิจกรรม

รู้จัก “กลุ่มฅนรักษ์บ้านเกิด 6 หมู่บ้าน”

กลุ่มฅนรักษ์บ้านเกิด 6 หมู่บ้าน เกิดจากการรวมตัวของประชาชนที่อาศัยและทำกินในพื้นที่ตำบลเขาหลวง อำเภอวังสะพุง จังหวัดเลย โดยชุมชนเริ่มรวมตัวกันตั้งแต่ช่วงที่เริ่มเกิดผลกระทบจากการทำเหมือง เพื่ออนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ สิ่งแวดล้อม วัฒนธรรมและประเพณีท้องถิ่น รวมทั้งติดตามและเรียกร้องการแก้ไขปัญหาจากการทำเหมืองแร่ทองคำ

การต่อสู้ของกลุ่มดำเนินมายาวนานกว่า 20 ปี ผ่านทั้งการเคลื่อนไหวของชุมชน การดำเนินคดี และการผลักดันให้เกิดการมีส่วนร่วมของประชาชนในการจัดการพื้นที่ จนการต่อสู้ไม่ได้หยุดอยู่ที่การเรียกร้องให้ปิดเหมือง แต่ก้าวต่อมาสู่ ภารกิจการฟื้นฟูภูเขา ระบบนิเวศ วิถีชีวิต วัฒนธรรม และบ้านเกิดของชุมชน

ปัจจุบันกลุ่มยังเดินหน้าผลักดันให้การฟื้นฟูพื้นที่เหมืองทองคำเป็นกระบวนการที่ประชาชนในพื้นที่มีส่วนร่วมอย่างแท้จริง และให้เสียงของผู้ได้รับผลกระทบเป็นส่วนสำคัญในการกำหนดอนาคตของผืนดินที่พวกเขาอยู่อาศัยและทำกินมาอย่างยาวนาน

ข่าวที่เกี่ยวข้อง:

• เหมืองแร่ทองคำ สองทศวรรษไม่เคยมีประชาชนในสายตา
• เริ่มต้นใหม่ กพร. จับมือกลุ่มฅนรักษ์บ้านเกิด จ.เลย ร่างแผนปฏิบัติการเพื่อแก้ไขปัญหาสิ่งแวดล้อมฯ รอบเหมืองแร่ทองคำ จ.เลย
• กลุ่มฅนรักษ์บ้านเกิด 6 หมู่บ้านฯ เดินหน้าฟื้นฟูภาคประชาชน สร้างโรงเพาะชำปลูกพืชแปลงทดลองฟื้นฟูดูดซับสารพิษโลหะหนักเหมืองทองคำ
• ชาวบ้านรอบเหมืองแร่ทองคำ จ.เลย ทบทวนแผนฟื้นฟู มุ่งเป้าปิดเหมืองถาวร กำจัดสารพิษ เยียวยาผู้คน